ไพฑูรย์ตาแมว (Cat’s-Eye Chrysoberyl): ดวงตาแห่งการคุ้มครอง

เส้นแสงอันเป็นเอกลักษณ์และปรากฏการณ์แชทอยแอนซี ไพฑูรย์ตาแมวเป็นคริโซเบริลที่มีเส้นแสงสว่างพาดผ่านบนผิวพลอย เส้นแสงจะเคลื่อนตำแหน่งไปตามมุมของแสงและการพลิกขยับพลอย ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า แชทอยแอนซี (Chatoyancy) หรือปรากฏการณ์ตาแมว และมองเห็นได้เด่นชัดเมื่อพลอยเจียระไนเป็นทรงหลังเบี้ย (Cabochon)

ความงามจากโครงสร้างภายใน เส้นตาแมวเกิดจากการสะท้อนแสงบนมลทินภายใน เช่น เส้นใย เข็มแร่ หรือท่อขนาดเล็กจำนวนมากที่เรียงตัวขนานกันในผลึก ช่างเจียระไนจะวางแนวพลอยให้สัมพันธ์กับทิศทางของมลทิน เพื่อให้เส้นแสงอยู่ใกล้กึ่งกลางยอดโดมและเคลื่อนผ่านหน้าพลอยอย่างต่อเนื่องเมื่อเปลี่ยนมุมมอง

คำว่า “ตาแมว” ใช้บรรยายปรากฏการณ์ทางแสงที่พบได้ในอัญมณีหลายชนิด เช่น ควอตซ์ ทัวร์มาลีน และอะพาไทต์ เมื่อไม่ระบุชื่อแร่ คำว่า Cat’s Eye ในวงการอัญมณีมักหมายถึงคริโซเบริลตาแมว ส่วนในภาษาไทยพบชื่อ ไพฑูรย์ ใช้กับพลอยชนิดนี้มาอย่างยาวนาน